Çay Tarımı Artık Aile Geçindirmiyor

Sancak, yaptığı açıklamada, dünyada 1600'lü yıllardan itibaren ticari bir ürün olarak işlenen çayın Türkiye'de 1938'de üretilmeye başlandığını belirtti.

Türkiye'de ilk büyük çay fabrikasının 1945 yılında kurulduğunu ifade eden Sancak, ''Bu tarihten itibaren Rize ve Doğu Karadeniz yöresinde çay tarımı her geçen gün attı. 1955'li yıllarda ise çay artık vatandaşlar için temel geçim kaynağı oldu'' dedi.

Bu tarihten itibaren çay tarım alanlarının ve çaydan sağlanan gelirin sürekli arttığını kaydeden Sancak, şunları söyledi: ''Rize'de çay tarımı, toplam tarımın yüzde 95'ini oluşturmaktadır. Yani Rize, çaya endeksli bir şehirdir. Çaydan sağlanan gelir, 1973 yılına kadar her yıl arttı. Bu yıl çaydan elde edilen gelirin vatandaşları geçindirmesi bakımından en üst seviyeye çıktığı yıldır. Bu yıllarda çay tek başına aileler için geçim kaynağı idi. Türkiye'de 1970'li yıllarda insanlar çaydan zengin olmuşlardır. Günümüzde ise çaydan elde edilen gelirin tek başına aileleri geçindirmesi mümkün değildir.''

Türkiye'de 1973 yılına kadar çay bahçesi kurulması için devletin vatandaşlara teşvik verdiğini, bu yıldan sonra ise çayın diğer tarım ürünleri gibi işlem gördüğünü vurgulayan Sancak, bunun da yeni çay bahçeleri kurulmasının avantajını ortadan kaldırdığını kaydetti.     

Sancak, Türkiye'de 1973 yılından sonra çayın geçindirme gücünün düşmesinin en önemli nedeninin, çay bahçelerinin miras bölüşümü nedeniyle küçülmesi olduğuna dikkati çekerek, şunları kaydetti: ''Bugün Rize'de çay üreticilerinin yüzde 90'ı, beş dekarın altında çay bahçesine sahip. Bu araziden de bir aileyi geçindirecek ürünü almak mümkün değil. Ayrıca vatandaşların tüketim alışkanlıklarının değişmesi de çayın geçindirme gücünü etkiledi. Geçmişte insanlar daha az şeye ihtiyaç duyarken günümüzde insanlar artık daha fazla tüketiyor. Bu da daha fazla kazancı gerektiriyor.''

Yörede resmi olarak 767, gayrı resmi olarak ise 900 bin dekar alanda 200 binin üzerinde üretici tarafından çay tarımı yapılmaktadır.

Doğu Karadeniz'de Rize, Artvin, Trabzon ve Giresun'da 170 civarında özel çay fabrikası bulunuyor. Bunların sayısal olarak yüzde 70, kapasite olarak ise yüzde 90'ı Rize'dedir. 20 büyük çay fabrikası da özel sektör piyasasının yüzde 90'ını elinde bulunduruyor. Özel sektör ile kamunun piyasa payı ise son yıllarda neredeyse birbirine yaklaştı. Ancak hala Çaykur'un az da olsa üstünlüğü var.