|
Karşı Pekiştirme
May 08,2007 00:00
by
Emrah Ciğerim
Pekiştirme, öğrenme psikolojisinin en önemli kavramlarından biridir. Olumlu bir davranışın devamını sağlamak için veya istenilen bir davranışın daha kalıcı ve daha kısa bir sürede öğrenilmesini sağlamak için kullanılır. Daha çok eğitimde ve davranışların şekillendirilmesinde baş vurulan bir uygulamadır. Örneğin, sınıfta sorduğu soruya doğru cevap veren bir öğrenciye öğretmenin ‘aferin’ demesi, öğrencinin sorulara cevap verme davranışının tekrarını sağlar. Bu pekiştirme işlemi olumlu davranışların şekillendirilmesinde önemli bir etkiye sahiptir. Karşı pekiştirme dediğimiz kavran ise, olumsuz davranışların tekrarlanmasını arttıran bir etkiye sahiptir. Karşı pekiştirme işleminde kişi, çoğu zaman olayın farkında değildir. Bu farkında olmayış, olumsuz davranışın devamını sağlar. Olumsuz davranış, kullanılan pekiştirencin etkisinde kalır ve davranışın doğruluğu veya yanlışlığı sorgulanmadan tüm dikkat pekiştirence verilir. Örneğin, bir anne birbirlerine zarar vermesin diye yada yaramazlık yapmasın diye çocuklarına şeker veriyorsa; onları farkında olmadan birbirlerine zarar vermeye ve yaramazlık yapma davranışlarına itiyordur. Burada verilen ‘şeker’, davranışı örtüyor ve onu ‘karşı pekiştiriyor’dur. Farklı bir örnek olarak, istenmeyen bir davranışın her fırsatta istenmediği belirtiliyorsa davranışın yapılma olasılığının artması verilebilir. Her fırsatta çocuğuna ‘yaramazlık yapma’ diye uyarıda bulunan bir anne, farkında olmadan çocuğu yaramazlık yapmaya davet ediyordur. Buna bizler, psikolojik etkiye karşı pekiştirme diyoruz. Pekiştirme kavramı, hayatımızda sıkça kullanılan bir kavram, özelikle siyasette karşı pekiştirmenin yoğunlukla etkisi altında olduğumuz bir dönem yaşıyoruz. Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile iyice açığa çıkan AKP karşıtı siyaset, Cumhurbaşkanlığı seçiminin neredeyse bir kriz haline dönüşmesine, ‘askeri darbe’ sözlerinin ifade edilmesine bile neden oldu. AKP’ye olan bu karşı çıkış o kadar keskinleşti ki, bu ‘haklı’ karşı çıkışın ‘karşı pekiştirmeye’ dönme tehlikesi ortaya çıkmaya başladı. Bir şeyin, ne kadar eleştiriliyorsa o kadar ilgi çekeceğini unutmamak gerekir kanısındayız!.. Yapılan mitinglerde iyice açığa çıkan bu karşı çıkışın, üst düzeydeki tartışmalar nedeniyle bir anlamda da kutuplaşmayı artırdığı ortada. Mitingler, söylemler ve bu karşı çıkış, AKP taraftarlarını daha çok AKP’ci, karşıtlarını ise daha çok AKP karşıtı yapıyor. Hatta AKP’nin mazlum duruma düştüğünü ve çok eleştirildiği için haklı olduğunu düşünenler, buna inananlar var. Karşı pekiştirmenin en iyi etkisini, bu şekilde düşünen insanlarda görebiliriz. Bu yapılan mitingler bence, bazı yönlerden dolayı AKP’nin ekmeğine yağ sürüyor. Onun yapmak istediği reklamı sanki milyonlar ve karşıtları yapıyormuş gibi bir hal almak üzere. Kaldı ki, bu mitinglerin vermek istediği mesaj ve yapmış olduğu birleşme çağrısını algılayamayan veya gereğince davranış sergileyemeyenlerin de etkisini göz ardı etmemek gerek bu hal alışta. Cumhuriyete sahip çıkma mitinglerinde toplanan milyonlar, haklı nedenlerden dolayı orada olduklarını biliyorlar, Bilinçli bir hareket içerisindeler. Bu davranışlarında dolayı onları kutlamak ve verdikleri mesajlara kulak tıkamamak gerekir. Fakat ‘gereğinden fazla tepki, gayedeki meşruluğu yok eder’ sözünü de unutmamak gerekir. Sevgi ve saygılarımla. |